Sterrenkoepel
Op het dak van onze school staat een prachtige sterrenkoepel. Hierin staat een hele grote telescoop waarmee we de diepste gebieden van het universum kunnen zien!
Daarnaast beschikt onze school over andere telescopen waarmee we met het blote oog kunnen kijken.
Op 16 januari 2026 vond de officiele opening plaatst van de sterrenkoepel en daarmee ook van de sterrenkunde club. Hieronder kun je lezen hoe deze avond verliep:
De wonderlijke wereld vanuit een sterrenkoepel
Wat heb je allemaal gemist als je vrijdag niet bij de officiële opening van onze sterrenkoepel was? Het publiek werd meegevoerd in een fascinatie voor sterren en planeten. De aula zat vol met meer dan 150 leerlingen, oud-leerlingen, ouders en collega’s. De avond begon met onze ‘vaste’ gastheer Jim Jansen (vader van oud-leerling Nena) die geanimeerd en geroutineerd de avond inleidde en de sprekers introduceerde. Wim Moene toonde ons daarna visueel het proces van aanschaf en plaatsing. Hij zette een paar mensen in het zonnetje. Hij begon met Galilei die tekeningen van de sterren maakte, het begin van natuurkunde, naar het idee in 2013 van oud-docent scheikunde José Caballero (aanwezig op rij 1) om op het dak van het Cygnus naar de sterren en planeten te kijken. Het was een hobbelige subsidieweg tot de uiteindelijke aanschaf van een sterrenkoepel. In 2019 was het zover. Deze eerste kleine sterrenkoepel werd op het dak gehesen en geplaatst op de schoorsteen van “het schip”, de bijnaam van ons gebouw. Het leek te mooi om waar te zijn. Er was echter gebruik gemaakt van veel 2e hands materiaal en slechte sturingsprogramma’s. Het Cygnus riep daarop de hulp in van Hans Gerritsen, CEO van Domeparts. Helaas werd de bovenkant van de koepel tijdens een forse storm volledig van het dak geblazen en was niet meer te repareren. Er moest opnieuw sponsorgeld gevonden worden. In 2023 werd uiteindelijk een nieuwe sterrenkoepel geplaatst. Terence Woods heeft veel werk verzet om te zorgen dat alles bouwtechnisch klopte (er was een extra betonnen plaat nodig) en ook voldeed aan de richtlijnen van rijksmonumentencommissies (kleur, esthetiek).
Maar hoe kregen we de sterrenkoepel goed werkend? De telescoop in de sterrenkoepel moet de sterren en planeten volgen, omdat de aarde draait. Jua Op ’t Einde, student natuurkunde en de zoon van Freek, heeft ettelijke (nachtelijke) uren, dagen, maanden erin gestoken om het allemaal voor elkaar te krijgen. Door zijn leergierigheid, vasthoudenheid en gedrevenheid is nu alles uiteindelijk ingeregeld, is er een duidelijke handleiding en zijn er met een upgrade van de camera en toevoeging van filters veel scherpere waarnemingen mogelijk (met dank aan de Woltjer Stichting!). Wim merkte enthousiast op dat hij nu de manen van Jupiter hoopte te zien of de maansverduistering.
Volgende spreker was hoogleraar natuurkunde Auke Pieter Colijn, vader van onze oud-leerling Willemijn, die hij overigens gestimuleerd heeft ook natuurkunde te gaan studeren. Hij bleek een zeer onderhoudend spreker te zijn. Er werd vaak gelachen. Hij heeft als hobby astrofotografie en publiceert op astrobin. Zie ook het interview door Jim Jansen. Colijn’s interesse werd ooit gewekt toen hij als 8-jarige een boekje kreeg met mooie plaatjes van het heelal. Hij was erg onder de indruk van het materiaal dat het Cygnus nu heeft. Op het podium stond dan ook een indrukwekkende verzameling telescopen. Laagdrempelig legde hij uit hoe je foto’s van sterren maakt. Wat zijn de voorwaarden? Geen strooilicht, geen wolken, geen wind en geen maan. Hij liet zien hoeveel strooilicht er in de randstad is in tegenstelling tot Texel, waar je daar veel minder last van hebt. Tijdens Corona heeft hij een telescoop gekocht. Hij legde uit dat je met het blote oog bijna niets ziet. Het beeld trilt en is teleurstellend. Er is een lange belichtingstijd nodig, de telescoop moet locken op een ster en veel foto’s maken, die je uiteindelijk na processing een beter beeld geven. In lekenuitleg: foto’s worden over elkaar geplakt. Ontwapenend eerlijk vergeleek hij zijn eerste foto’s, M13 (herculesbolhoop) en M31 (andromedanevel) en pillars of creation (onderdeel van de adelaarsnevel) met die van Hubble. Er bestaat zelfs een rottevisnevel en een squid nebula. Hij gaf ook kort beperkingen aan. De tip was om een filter te nemen dat een enkele kleur doorlaat en een enkele golflengte in plaats van breedband om betere foto’s te krijgen.
Daarna vertelde Freek hoe zijn interesse ooit gewekt werd, hoe hij bij heeft gedragen aan het proces o.a. door geldschieters te zoeken. Toen lichtte Jua met een powerpoint toe hoe lastig het kan zijn om goede foto’s te krijgen. We hoorden welke stappen er nodig zijn en hoe je de beelden moet verwerken. Ik hoorde over breedband kleurenfilters rood, groen, blauw en filters die een enkele kleur licht doorlaten, waterstoflicht, zwavellicht en zuurstoflicht. Het samenvoegen en bewerken is dus echt een kunst. Om te bepalen welke ster je nu echt ziet moet je een cluster uit elkaar trekken. Bij de eerste foto’s zag je nog dat twee stelsels elkaar beïnvloeden. Langer belichten helpt. Deze avond ging er een nieuwe wereld een klein beetje voor mij open.
Toen gingen de sprekers met Jim naar het dak waar we ze helaas niet konden horen, maar wel zien. Niels en Freek hadden een camera slim opgehangen waardoor iedereen in de aula mee kon kijken. De koepel werd symbolisch geopend door José door het lint door te knippen. In het artikel van Jim Jansen in het Parool kun je lezen wat daar nog werd gezegd. En kleine groepjes uit de aula werden daarna door Jua rondgeleid. Het was echt bijzonder om mee te maken.
De bedoeling van de sterrenkoepel is dat onze leerlingen er onder begeleiding veel van kunnen leren. Nu is er elke 2e zaterdag van de maand een jongerenwerkgroep sterrenkunde op het science park voor kinderen van 8 tot en met 13 jaar onder leiding van een van onze vijfde klassers. Het Cygnus ambieert een sterrenkundeclub voor alle (!) leeftijden binnen onze school en wellicht ook voor buurtbewoners. Lees er later over op WEB C. Maar alle bèta docenten zullen er in hun lessen ook mee aan de slag kunnen. We kunnen trots zijn als Cygnianen dat wij deze unieke, geavanceerde apparatuur hebben. Hoogleraar Auke Pieter Colijn ziet wel mogelijkheden voor een verdere samenwerking tussen Science park en Cygnus!
De allereerste foto
22 november 2025 is de eerste foto gemaakt met onze verfijnde telescoop. Deze nevel heet de Crescent Nebula in het Engels, of de Sikkelnevel/Halvemaannevel in het Nederlands, en hij ligt midden in het sterrenbeeld Cygnus.
De nevel bestaat uit gas dat een zware, nog levende ster de ruimte in blaast. Ongeveer 250.000 jaar geleden verloor de ster langzaam gas met een snelheid van 10–20 km/s. Inmiddels zit dezelfde ster in een veel heftigere fase, waarin zij een snelle sterrenwind produceert van 1.500–2.000 km/s. Deze snelle stroom haalt de oudere, langzame laag in.
De botsing tussen beide gasstromen veroorzaakt een schokfront dat de wolk verhit en tot licht brengt. Zo ontstaat deze opvallende, boogvormige nevel.